Бата — қазақ халқының ең маңызды рухани мұраларының бірі. Ежелден бері батаны үлкендер, қадірлі қариялар, ақсақалдар, ата-аналар мен қонақтар айтып, адамға жақсылық, бақыт, береке, денсаулық және ақ жол тілеген.
Бата тойда, бала дүниеге келгенде, ұзақ сапарға шығар алдында, дастархан басында, Наурыз мерекесінде, мектепке барған кезде, жаңа істі бастағанда және өмірдегі басқа да маңызды сәттерде айтылады.
Қазақ дәстүрінде шын жүректен айтылған бата ізгі сөздің, ақ ниеттің және жақсы тілектің күшін жеткізеді деп саналады.
Бата за дастарханом
Дастарханнан дәм кетпесін,
Береке мен бақ кетпесін.
Шаңырақтарың шайқалмасын,
Ырыс-құттарың ортаймасын.
Ас бергенге бас берсін,
Өмірлерің ұзақ болсын,
Көңілдерің шуақ болсын.
Әумин!
Қысқа дастархан батасы
Асқа адалдық берсін,
Басқа амандық берсін.
Дастархан мол болсын,
Үй ішіңе бақ қонсын.
Әумин!
Балаға берілетін бата
Өмір жасың ұзақ болсын,
Жолың әрдайым ашық болсын.
Ақылды, білімді бала бол,
Еліңе қорған дана бол.
Ата-анаңның қуанышы бол,
Халқыңның мақтанышы бол.
Әумин!
Ұл балаға бата
Батыр бол, балам, нар бол,
Елің сүйген ер бол.
Ата жолын жалғаған,
Абыройлы ұл бол.
Қадамың құтты болсын,
Жүзің жарқын болсын.
Әумин!
Қыз балаға бата
Қызым, бағың ашылсын,
Ақ жол саған жазылсын.
Инабатты, көрікті бол,
Ақылды әрі білімді бол.
Ата-анаңның гүлі бол,
Еліңнің асыл қызы бол.
Әумин!
Жас жұбайларға бата
Қосағыңмен қоса ағар,
Шаңырағың биік болсын.
Босағаң берік болсын,
Махаббатың мәңгі болсын.
Ұл-қыздарың көп болсын,
Ырыс-дәулет мол болсын.
Бір-біріңе тірек болып,
Бақытты ғұмыр кешіңдер.
Әумин!
Келінге бата
Ақ босағаң құтты болсын,
Қадамың нұрлы болсын.
Еліңе сыйлы келін бол,
Шаңыраққа жылу беретін жан бол.
Ата-енеңе құрметті бол,
Жарыңа адал серік бол.
Үйіңе береке кірсін,
Жүзіңнен қуаныш кетпесін.
Әумин!
Үйлену тойына бата
Тойларың тойға ұлассын,
Қуаныштарың көп болсын.
Шаңырақтарың шайқалмасын,
Бақыттарың ортаймасын.
Екі жасқа ақ жол тілейміз,
Мәңгілік махаббат тілейміз.
Ұрпақтарың ұлағатты болсын,
Өмірлерің шуақты болсын.
Әумин!
Жолға шығарда айтылатын бата
Жолдарың болсын,
Жолдастарың оң болсын.
Алдыңнан жақсылық шықсын,
Сапарың сәтті болсын.
Аман барып, аман қайт,
Қуанышпен елге орал.
Жаратқан жар болсын,
Періште қорған болсын.
Әумин!
Жаңа үйге бата
Қоныс құтты болсын,
Шаңырақ биік болсын.
Үй ішіне береке кірсін,
Дастарханнан дәм кетпесін.
Қабырғасы қуанышқа толсын,
Әр күні жақсылыққа толсын.
Бұл үйде күлкі көп болсын,
Ырыс пен ынтымақ мол болсын.
Әумин!
Наурыз батасы
Ұлыстың ұлы күні құтты болсын,
Ақ мол болсын,
Береке мол болсын.
Жаңа жыл жақсылық әкелсін,
Елімізге тыныштық берсін.
Ақ дастархан жайылсын,
Көңілдер шаттыққа толсын.
Ұлыс оң болсын,
Ақ мол болсын!
Әумин!
Ораза айт батасы
Айт қабыл болсын,
Тілектерің қабыл болсын.
Оразаларың сауапқа жазылсын,
Жүректерің иманға толсын.
Үйлеріңе береке кірсін,
Жандарыңа тыныштық берсін.
Жақсылықтарың көбейсін,
Ниеттерің қабыл болсын.
Әумин!
Құрбан айт батасы
Құрбан айт құтты болсын,
Құрбандықтарың қабыл болсын.
Жақсылықтарың молайсын,
Берекелерің арта берсін.
Отбасыларыңа амандық,
Елімізге тыныштық берсін.
Жүректерге мейірім,
Шаңырақтарға қуаныш қонсын.
Әумин!
Мектепке барған балаға бата
Білім жолың ашық болсын,
Оқуың сәтті болсын.
Ұстаздарың мақтасын,
Ата-анаң қуансын.
Зерек, алғыр бала бол,
Білімді де дана бол.
Болашағың жарқын болсын,
Жолың әрдайым нұрлы болсын.
Әумин!
Түлекке бата
Алдыңнан ақ жол ашылсын,
Армандарың орындалсын.
Білім алған ордаңның абыройын асыр,
Еліңе қызмет ететін азамат бол.
Қадамың құтты болсын,
Болашағың мықты болсын.
Сәттілік серігің болсын,
Бақ жұлдызың жоғары болсын.
Әумин!
Жаңа жұмысқа бата
Қызметің құтты болсын,
Еңбегің жемісті болсын.
Абыройың арта берсін,
Жақсылығың көбейе берсін.
Бастамаң берекелі болсын,
Жолың сәтті болсын.
Ісің алға бассын,
Еңбегің елге жақсын.
Әумин!
Жаңа кәсіпке бата
Кәсібіңе береке берсін,
Еңбегіңе мереке берсін.
Саудаң жүрсін,
Дәулетің кірсін.
Адал еңбегің ақталсын,
Ісің алға бассын.
Табысың мол болсын,
Ниетің оң болсын.
Әумин!
Туған күнге бата
Туған күнің құтты болсын,
Жасыңа жас қосылсын.
Денсаулығың мықты болсын,
Көңілің шат болсын.
Армандарың орындалсын,
Жақсылықтарың көбейсін.
Өмірің ұзақ болсын,
Бақытың тұрақты болсын.
Әумин!
Ата-анаға бата
Ата-анамыз аман болсын,
Денсаулығы мықты болсын.
Шаңырақтың тірегі болып,
Ұрпағының тілегін көрсін.
Жастары ұзақ болсын,
Қуаныштары көп болсын.
Бізге берген баталары қабыл болсын,
Өмірлері нұрға толсын.
Әумин!
Қонаққа бата
Қадамың құтты болсын,
Ниетің ақ болсын.
Келгенің қуаныш әкелсін,
Отырған жерің береке әкелсін.
Жолың ашық болсын,
Көңілің жарық болсын.
Аман жүр, абыройлы бол.
Әумин!
Ауызашар батасы
Оразаларың қабыл болсын,
Дұғаларың қабыл болсын.
Дастарханға береке берсін,
Жүректерге иман берсін.
Ауызашар берген үйге,
Ырыс пен құт дарысын.
Жақсылықтарың көбейіп,
Ниеттерің орындалсын.
Әумин!
Қысқа әмбебап бата
Ақ ниет қабыл болсын,
Жолдарың ашық болсын.
Бастарыңа амандық,
Үйлеріңе береке берсін.
Әумин!
Үлкен кісінің батасы
Жастарың ұзақ болсын,
Бастарың аман болсын.
Ұрпақтарың өнегелі болсын,
Дәулеттерің берекелі болсын.
Елге сыйлы, жұртқа қадірлі болыңдар.
Жақсылықтан айырмасын,
Жамандықтан сақтасын.
Әумин!
Қорытынды
Бата — қазақ халқының жүректен шыққан ең асыл тілегі. Ол жай ғана сөз емес, үлкеннің кішіге айтқан ақ ниеті, өмірге жол ашатын рухани қолдауы. Сондықтан қазақ қоғамында бата алу да, бата беру де ерекше құрмет саналады.
Қандай жағдай болмасын, шын жүректен айтылған бата адамның көңіліне қуат беріп, өміріне жақсылық шақырады. Бата бар жерде — береке, бірлік және үміт бар
