Cтартапер, экобелсенді және кәсіпкер Наурызбек Бірмағамбетов тамақ қалдығын пайдаға асырудың оңтайлы жолын біледі. Ас үйдегі қалдықтарды қайта өңдеудің биолигиялық әдісін ұсынып отыр. Оның әдісі – ас қалдықтарын қоқысқа тастамай, эко-қоректендіру арқылы қоршаған ортаны ластанудан қорғауға болады. Вермикомпостер деп аталатын пластикалық ыдысты Наурызбек осыдан 4 жыл бұрын ойлап тапқан. Жалпы бұл салаға Наурызбек қалай келді, қызығушылығы неден басталды?
Наурызбек Мерекешұлы Ақмола облысында дүниеге келген. Бір жасқа келгенде ата-әжесі оны Арқалық маңындағы Матросово ауылына алып кетеді. 5 жасқа дейін үлкен кісілердің тәрбиесінде болады. 1997 жылы отбасымен бірге Қостанай облысы Федорово ауданына қоныс аударады. Сол жақта Шандақ ауылдық округінің орта мектебін бітіреді. Бала кезде өте ізденімпаз болған Наурызбек, үнемі түрлі заттарды құрастырып, қолы қалт еткенде жаңа дүниелер ойлап табуға әуес болған екен. Ауылды жерде тұрған соң, мал шаруашылығы оларды айналып өтпеді. Алтыншы сынып оқып жүргенде үйдегі шаруашылығында отбасына әрдайым қолғабыс етті. Төрт түлік малды суару, жем беру олардың қалдықтарын жинау сынды жұмыстың барлығын өзі атқарған. Ойын баласы болып далада ойнау үшін алдымен үй мен мал жағдайын жайғап алу керек болған. Ата-анасы балаларының өсіп-дамуы үшін көп жағдай жасаған. Мектепте де Наурызбек өте белсенді болған. Ең сүйікті пәні – биология. Компьютер мен интернетсіз биологияны сүйіп оқып, еркін меңгерген. Өз ұстаздарының білімге деген құштарлығын оята білгеніне алғыс айтады. 11-сыныпты ойдағыдай тәмамдап Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтке оқуға түседі. Университет қабырғасында жүріп қоғамдық істерге белсене араласа байтайды. «Ровесник» деп аталатын ұстаздар отрядының жетекшісі болады. Қолына диплом алған Наурызбек Первомайский ауылына мұғалім болып барады. Ол жерде 4 жыл ұстаздық етеді. Сол жерде жүріп оқушылардың қызуғышылықтарын арттыру үшін түрлі идеялар ойластыра бастайды. Сол кезде шәкірттерімен бірге биология бойынша бизнес пландар жаза бастайды. Яғни, биологияның адамға қайда пайдасы болуы мүмкін деген ойлар мазалайды. Сол кезде эко-құрттар жайлы зерттеулерді қолға алады. Наурызбек жасаған зерттеулер түрлі байқауларда жеңіске жетеді. Сондай байқаулардың бірі – Жастар корпусын дамыту жобасы Zhasproject жобасы болып табылады. 2018 жылы Қостанай облысының жастары үшін 145 әлеуметтік жоба іске асырды. Соның бірі Наурызбек еді. Оның жобасы тыңайтқыштарды қолдана отырып жылыжайда көкөністерді өсіру көзделген еді. Ол өз жобасын сәтті іске асырды. Мұнымен тоқтап қалмай ТМД елдер арасында өтізілген бірнеше әлеуметтік байқаулардың жеңімпазы атанды.
Бұл «Старатель» тұқымының құрттары қарапайым құрттарға ұқсас. Бірақ іс жүзінде бұл зертханада өсірілетін 2 түрдің буданы. Олардың ерекшелігі – ашықтық пен ұрықтылығы табиғатқа қарағанда 6 есе жоғары. Мысалы, егер бұл контейнерге 100 құрт жіберілсе, онда 3 айдан кейін, жақсы орта мен бейімделу жағдайында олардың саны 1000-ға жетуі мүмкін. Бірақ оларға температура +24, ылғалдылық, тамақ қалдықтарының жеткілікті мөлшері қажет. Сіз оларды пластикалық ыдысқа мөлшерінен көп сала алмайсыз, – дейді экобелсенді Наурызбек.
Төрт жыл бұрын Наурызбек осы құрттың түрін зерттей бастайды. Шәкірттерімен бизнес идеяларды қорғап үлгереді. Яғни, «старатель» деп аталатын құрт түрін зерттеп оны қалай пайдаға асыруға болатынын іздейді. Олардың негізгі азығы – бұл малдың көңі, жылқы және көңнің барлық түрлері жатады. Наурызбек оларды ас үйдегі банан, сәбіз, қияр сынды көкөніс қалдықтарына бейімдейді. Құрттардың диетасын да өзі қатаң бақылауда ұстайды. Ас қалдықтарының белгілі бір мөлшерде болуын қадағалайды. Егер қалдықтар мөлшерден тыс және температура режимі сақталмаса, құрттар тіршілігі жойылады. Пластикалық қорапта тіршілік ететін жерасты құрттары осы қалдықтармен қоректеніп, пайдалы биогумус тыңайтқышын береді. Өз кезегінде тыңайтылған топырақты табиғи ас үй өнімдерін өсіруге болады. Бұл Наурызбек жұмысының келесі кезеңі деп айтса болады.
Новатор Наурызбекте тың жоспар өте көп. Қазіргі таңда жылыжай орнатумен айналысып жүрген ол алдағы уақытта экологиялық жұмысын одан ары жандандырамын деп ойлайды. Әзірге өз жұмысымен барынша таныстырған Наурызбек, басқа да идеяларын ашып айтпады. Әбден еңбек етіп, жетістікке жетіп үйренген бесаспап жігіттің алдағы экожолына тек сәттілік тіледік. Арман бар, мақсат айқын, тек биік белестерден көріне бер, Наурызбек!
Салтанат ӘШІРБАЙ
